ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ 3․ Բյուջեն՝ թղթի վրա «զարգացման», իրականում՝ չկատարված ծրագրերի ամփոփում

Կառավարությունը վստահ հայտնում է, թե 2025թ․ հունվար–հոկտեմբերին բյուջեի պակասուրդը կազմել է ընդամենը 229․7 մլրդ դրամ, երբ ամբողջ տարվա պլանով այն նախատեսված է 462 մլրդ դրամի կարգի։ Թվերը, առաջին հայացքից, հուշում են բյուջետային «կարգապահություն», քանի որ պակասուրդը փոքր է, հետևաբար, բյուջեն՝ համեմատաբար կայուն։

Սակայն իրական պատկերը բոլորովին այլ բնույթ ունի։

Պակասուրդը փոքր է ոչ թե արդյունավետ կառավարման, այլ ծախսերի խորը թերակատարման պատճառով

Պաշտոնական տվյալներով ընդհանուր ծախսերի կատարողականը՝ մոտ 86․9% է, ընթացիկ ծախսերի կատարողականը՝ 81․0%, իսկ կապիտալ ծախսերի կատարողականը՝ ընդամենը 74–75%։

Սա նշանակում է, որ պետական ներդրումային ծրագրերի գրեթե մեկ քառորդը պարզապես չի իրականացվել։

Չեն իրականացվել բոլոր այն ծրագրերը, որոնք պետք է լինեին տնտեսության հիմքը․ ճանապարհաշինական նախագծեր, ենթակառուցվածքային ծրագրեր, առողջապահական և կրթական շենքերի վերակառուցում, շրջակա միջավայրի ու ջրային համակարգերի բարելավում և այլն։

Ի վերջո՝ պետությունը պարզապես չի ծախսել այն, ինչ ինքն է պլանավորել։ Արդյունքում՝ պակասուրդը «նվազ» է ոչ թե հաջող կառավարման, այլ չկատարված պարտավորությունների հաշվին։

Եկամուտների աճը՝ ոչ թե տնտեսության աճ, այլ գների, սպառման և վարչարարության ազդեցություն

2025թ․ հունվար–հոկտեմբերին բյուջեի եկամուտները աճել են +14․2% և կազմել 2,368 մլրդ դրամ։ Բյուջետային եկամուտները թվային արտահայտությամբ բարձր են, բայց կառուցվածքով՝ խոցելի։ Աճի հիմնական աղբյուրները եղել են՝ ԱԱՀ-ը՝ +21․6%, որը պայմանավորված է ներմուծման կառուցվածքով և ծառայությունների ակտիվությամբ, ոչ թե արտադրությամբ, և շահութահարկը՝ +19․4%, որը ձևավորվել է առևտրի, ծառայությունների և շինարարության ոլորտի շահույթահարկի գծով կանխավճարների գանձման հաշվին, և, բնականաբար՝ ո՛չ արտադրական սեկտորների ընդլայնմամբ։

Միաժամանակ, պաշտոնական դրամաշնորհները նվազել են 41․3%–ով, ինչը ցույց է տալիս արտաքին ծրագրային ֆինանսավորման զգալի անկում։

Այսպիսով՝ եկամուտների աճը առաջացել է ոչ թե նոր արտադրությունների կամ տնտեսական բազայի ընդլայնման, այլ՝

գների բարձր մակարդակի,

ներքին սպառման, և

հարկային վարչարարության սեղմման հաշվին։

Այլ կերպ ասած՝ բյուջեն «աճում է», բայց տնտեսությունը՝ ոչ։

Բյուջեն դարձել է թղթային, ոչ իրական «զարգացման ծրագիր»

Եթե բյուջեի ենթակառուցվածքային ծախսերը թերակատարվում են մոտ 25%-ով, եթե դեռևս չկան նոր արդյունաբերական կամ ինովացիոն ծրագրեր, եթե կապիտալ ներդրումները տարվա ավարտին մոտենում են ծրագրվածին միայն թղթի վրա, ապա բյուջեն դադարում է լինել զարգացման գործիք։

Այն դառնում է՝

չիրականացված ծրագրերի ցուցակ,

խոստումների հաշվառման աղյուսակ,

պակասուրդը նվազեցնելու համար թվային մանևրների հարթակ։

Հարցը մնում է նույնը․ Կարո՞ղ է զարգանալ մի երկիր, որի բյուջեն գոյություն ունի միայն թղթի վրա, բայց ոչ իրական դաշտում։